Baris
New member
Örneğin zaten kaliteli mısır silajı, tahıl ve başka enerji yemleri yüksek olan bir rasyona ayrıca ciddi miktarda pancar küspesi eklemek başka bir sonuç doğurabilir. Buna karşılık düşük kaliteli kaba yemin bulunduğu bir sistemde pancar küspesi, rasyonun sindirilebilirliğini ve enerji arzını iyileştirmek için farklı bir rol oynayabilir.
Kalsiyum Konusunda Özellikle Dikkatli Olmak Gerekir
Pancar küspesinin önemli özelliklerinden biri kalsiyumunun yüksek olmasıdır.
Kurutulmuş pancar küspesi için Feedipedia ortalama 14,5 g/kg kuru madde kalsiyum bildiriyor. Ancak bu değer numuneler arasında önemli değişkenlik gösteriyor. Feedipedia
Bu nedenle pancar küspesini yüksek miktarda kullanırken “nasıl olsa kalsiyum bakımından zengin” demek de, “kalsiyum fazla olursa sorun olmaz” demek de doğru değil.
Özellikle doğum öncesi dönemde kalsiyum metabolizması ayrı bir yönetim konusudur. Geçiş döneminde hipokalseminin önlenmesi için rasyon kalsiyumu ve DCAD gibi faktörlerin birlikte değerlendirilmesi gerektiği veterinerlik ve hayvan besleme kaynaklarında özellikle vurgulanıyor. Penn State Extension
Dolayısıyla pancar küspesi içeren doğum öncesi rasyonun mineral kısmı ayrı olarak hesaplanmalı.
Yaş Pancar Küspesi mi, Kuru Pancar Küspesi mi?
İkisinin de avantajları ve pratik sorunları var.
Yaş/preslenmiş ürünün en önemli dezavantajı kuru madde değişkenliği. Ortalama %24,3 kuru madde bildirilmiş olsa da gerçek değer %15-35 arasında değişebiliyor. Feedipedia
Kuru üründe ise taşımak, depolamak ve tartmak daha kolay. Ayrıca rasyona daha kontrollü şekilde dahil edilebilir.
Fakat yaş ürün kullanılıyorsa özellikle küflenme, ısınma, kötü koku ve depolama koşulları göz ardı edilmemeli. Yem analizinin yalnızca protein açısından değil, kuru madde ve gerektiğinde mineral değerleri açısından yapılması daha güvenli bir yaklaşım.
Gerçek Hayattaki Araştırmalar Neden “Pancar Küspesi Zararlı” Demiyor?
Çünkü kontrollü araştırmalarda pancar küspesinin uygun rasyonlarda kullanılabileceğine dair oldukça fazla veri var.
Örneğin yüksek verimli süt ineklerinde yapılan 118 günlük bir çalışmada rasyon kuru maddesinin yaklaşık %20'si pancar küspesi silajından oluşan grupta ortalama süt verimi yaklaşık 43 kg/gün civarındaydı. Kontrol grubuyla karşılaştırıldığında süt verimi, süt yağı ve süt proteini açısından anlamlı fark görülmedi; ancak pancar küspesi grubunun kuru madde tüketimi 23,0 kg/gün yerine 24,5 kg/gün olarak daha düşüktü. Araştırmacılar pancar küspesinin sindirilebilirliği artırırken yem tüketimini azaltabileceğini belirtti. ScienceDirect
Başka bir gerçek saha/deneme örneğinde ise 144 besi sığırı üzerinde yapılan çalışmada preslenmiş pancar küspesi mısırın yerine %0, %20 ve %40 seviyelerinde kullanıldı. Yüksek oranlarda kuru madde tüketimi ve günlük canlı ağırlık artışında düşüş görüldü. Bu da pancar küspesinin “ne kadar fazla, o kadar iyi” olmadığını gösteren güzel bir örnek. PubMed
Yani araştırmalardan çıkan ortak mesaj bana göre şu:
Pancar küspesi iyi bir araçtır; fakat kötü hazırlanmış bir rasyonu tek başına kurtaracak yem değildir.
Erkek ve Kadın Yetiştiricilerin Farklı Bakışlarını Nasıl Birleştirebiliriz?
Bu konu aslında yalnızca yem hesabı değil, işletme yönetimi meselesi.
Çiftliklerde bir kişi “Bu yem kaça geliyor, kaç kilo veriyoruz, süt veya canlı ağırlık ne oldu?” diye bakarken başka biri ineğin davranışına, yem seçmesine, geviş getirmesine, yatma düzenine ve genel huzuruna daha fazla dikkat edebilir.
Bunları kadınların veya erkeklerin doğal özelliği gibi görmek doğru olmaz; ancak çiftlikte farklı kişilerin farklı gözlemlerinin birleşmesi gerçekten değerli.
Örneğin sadece maliyet hesabı yapan biri pancar küspesinin ucuzluğunu görebilir. Sadece ineğin davranışını izleyen biri ise hayvanın rasyonu tüketme biçimindeki değişikliği daha erken fark edebilir.
İkisini birleştirdiğimizde çok daha güçlü bir veri ortaya çıkar:
Yem maliyeti + kuru madde tüketimi + geviş getirme + kondisyon + dışkı yapısı + doğum sonrası sağlık.
Asıl başarı burada ölçülmeli.
Pancar Küspesi Verirken Ben Olsam Nelere Bakarım?
Bir forum tartışması açısından konuyu pratik bir kontrol listesine indirgersek:
1. Ürünün kuru maddesini bilmeden kilogram üzerinden karar vermezdim.
2. Gebe ineğin kondisyonuna bakardım. Aşırı zayıf ve aşırı yağlı hayvanı aynı şekilde beslemek doğru değil.
3. Pancar küspesini kaba yemin yerine tamamen koymazdım. Araştırmalar, yüksek pancar küspesi oranlarının geviş getirme davranışını ve rumen matının fiziksel özelliklerini değiştirebildiğini gösteriyor. PubMed
4. Mineral hesabını ayrıca yapardım. Özellikle pancar küspesinin kalsiyumunun yüksek, fosforunun düşük olabileceğini hesaba katardım. Feedipedia
5. Doğuma 3 hafta kala rasyonu daha yakından takip ederdim. Çünkü geçiş dönemi zaten başlı başına metabolik açıdan hassas bir dönem. Penn State Extension
6. İneğin davranışını izlerdim. Yem tüketimi, geviş getirme, dışkı kıvamı ve kondisyon değişimi bazen laboratuvar analizinden önce sahada alarm verebilir.
Sonuç: Verilir mi? Evet, Ama Rasyonun Mantığı Daha Önemli
Gebe ineğe pancar küspesi vermek başlı başına yanlış bir uygulama değildir. Aksine pancar küspesi, özellikle sindirilebilir lif ve enerji sağlamak amacıyla doğru rasyonda değerlendirilebilecek kullanışlı bir yem hammaddesidir. Bilimsel veriler kuru ineklerde de pancar küspesinin kullanılabildiğini gösteriyor. PubMed
Fakat doğuma yaklaşan ineğin beslenmesinde asıl soru “Pancar küspesi verelim mi?” değil, bence “Bu pancar küspesi mevcut rasyonun neresinde ve hangi yemi ne ölçüde değiştiriyor?” olmalı.
Çünkü aynı 5 kg pancar küspesi; %25 kuru maddeli yaş ürün ile %90 kuru maddeli kuru ürün arasında besinsel açıdan aynı şey değildir.
Ayrıca pancar küspesi yüksek oranda kullanıldığında kuru madde tüketiminin düşebildiğine dair hem süt sığırı hem de diğer sığır çalışmalarında veriler mevcut. ScienceDirect+1
Benim çıkaracağım en önemli ders şu olurdu: Gebe ineği tek bir yem üzerinden değerlendirmemek gerekir. Rasyonun enerji yoğunluğu, fiziksel lif yapısı, protein, mineral dengesi, kuru madde tüketimi ve hayvanın kondisyonu birlikte ele alınmalı.
Özellikle doğuma son 3 hafta kala “inek bunu severek yiyor” tek başına yeterli bir kriter değil. İnek iştahla yiyebilir ama rasyon mineral açısından dengesiz olabilir; kilo kaybetmeyebilir ama aşırı kondisyonlu olabilir; pancar küspesi lif içeriyor olabilir ama uzun partiküllü kaba yemin yaptığı fiziksel etkiyi aynı şekilde sağlamayabilir.
Bu nedenle pancar küspesini kontrollü bir yem hammaddesi olarak görmek, onu ne gereksiz yere kötülemek ne de sınırsız biçimde övmekten daha gerçekçi görünüyor.
Sizde durum nasıl? Gebe ineklerde pancar küspesi kullanan arkadaşlar özellikle doğuma son 1 ay kala hangi miktarları uyguluyor? Yaş mı kuru pancar küspesi mi kullanıyorsunuz? Hayvanların geviş getirmesi, dışkısı, kondisyonu veya doğum sonrası iştahında gözlemlediğiniz bir değişiklik oldu mu? Bu tür gerçek çiftlik gözlemleri, laboratuvar çalışmalarının yanında oldukça değerli bir tartışma zemini oluşturabilir.
Kalsiyum Konusunda Özellikle Dikkatli Olmak Gerekir
Pancar küspesinin önemli özelliklerinden biri kalsiyumunun yüksek olmasıdır.
Kurutulmuş pancar küspesi için Feedipedia ortalama 14,5 g/kg kuru madde kalsiyum bildiriyor. Ancak bu değer numuneler arasında önemli değişkenlik gösteriyor. Feedipedia
Bu nedenle pancar küspesini yüksek miktarda kullanırken “nasıl olsa kalsiyum bakımından zengin” demek de, “kalsiyum fazla olursa sorun olmaz” demek de doğru değil.
Özellikle doğum öncesi dönemde kalsiyum metabolizması ayrı bir yönetim konusudur. Geçiş döneminde hipokalseminin önlenmesi için rasyon kalsiyumu ve DCAD gibi faktörlerin birlikte değerlendirilmesi gerektiği veterinerlik ve hayvan besleme kaynaklarında özellikle vurgulanıyor. Penn State Extension
Dolayısıyla pancar küspesi içeren doğum öncesi rasyonun mineral kısmı ayrı olarak hesaplanmalı.
Yaş Pancar Küspesi mi, Kuru Pancar Küspesi mi?
İkisinin de avantajları ve pratik sorunları var.
Yaş/preslenmiş ürünün en önemli dezavantajı kuru madde değişkenliği. Ortalama %24,3 kuru madde bildirilmiş olsa da gerçek değer %15-35 arasında değişebiliyor. Feedipedia
Kuru üründe ise taşımak, depolamak ve tartmak daha kolay. Ayrıca rasyona daha kontrollü şekilde dahil edilebilir.
Fakat yaş ürün kullanılıyorsa özellikle küflenme, ısınma, kötü koku ve depolama koşulları göz ardı edilmemeli. Yem analizinin yalnızca protein açısından değil, kuru madde ve gerektiğinde mineral değerleri açısından yapılması daha güvenli bir yaklaşım.
Gerçek Hayattaki Araştırmalar Neden “Pancar Küspesi Zararlı” Demiyor?
Çünkü kontrollü araştırmalarda pancar küspesinin uygun rasyonlarda kullanılabileceğine dair oldukça fazla veri var.
Örneğin yüksek verimli süt ineklerinde yapılan 118 günlük bir çalışmada rasyon kuru maddesinin yaklaşık %20'si pancar küspesi silajından oluşan grupta ortalama süt verimi yaklaşık 43 kg/gün civarındaydı. Kontrol grubuyla karşılaştırıldığında süt verimi, süt yağı ve süt proteini açısından anlamlı fark görülmedi; ancak pancar küspesi grubunun kuru madde tüketimi 23,0 kg/gün yerine 24,5 kg/gün olarak daha düşüktü. Araştırmacılar pancar küspesinin sindirilebilirliği artırırken yem tüketimini azaltabileceğini belirtti. ScienceDirect
Başka bir gerçek saha/deneme örneğinde ise 144 besi sığırı üzerinde yapılan çalışmada preslenmiş pancar küspesi mısırın yerine %0, %20 ve %40 seviyelerinde kullanıldı. Yüksek oranlarda kuru madde tüketimi ve günlük canlı ağırlık artışında düşüş görüldü. Bu da pancar küspesinin “ne kadar fazla, o kadar iyi” olmadığını gösteren güzel bir örnek. PubMed
Yani araştırmalardan çıkan ortak mesaj bana göre şu:
Pancar küspesi iyi bir araçtır; fakat kötü hazırlanmış bir rasyonu tek başına kurtaracak yem değildir.
Erkek ve Kadın Yetiştiricilerin Farklı Bakışlarını Nasıl Birleştirebiliriz?
Bu konu aslında yalnızca yem hesabı değil, işletme yönetimi meselesi.
Çiftliklerde bir kişi “Bu yem kaça geliyor, kaç kilo veriyoruz, süt veya canlı ağırlık ne oldu?” diye bakarken başka biri ineğin davranışına, yem seçmesine, geviş getirmesine, yatma düzenine ve genel huzuruna daha fazla dikkat edebilir.
Bunları kadınların veya erkeklerin doğal özelliği gibi görmek doğru olmaz; ancak çiftlikte farklı kişilerin farklı gözlemlerinin birleşmesi gerçekten değerli.
Örneğin sadece maliyet hesabı yapan biri pancar küspesinin ucuzluğunu görebilir. Sadece ineğin davranışını izleyen biri ise hayvanın rasyonu tüketme biçimindeki değişikliği daha erken fark edebilir.
İkisini birleştirdiğimizde çok daha güçlü bir veri ortaya çıkar:
Yem maliyeti + kuru madde tüketimi + geviş getirme + kondisyon + dışkı yapısı + doğum sonrası sağlık.
Asıl başarı burada ölçülmeli.
Pancar Küspesi Verirken Ben Olsam Nelere Bakarım?
Bir forum tartışması açısından konuyu pratik bir kontrol listesine indirgersek:
1. Ürünün kuru maddesini bilmeden kilogram üzerinden karar vermezdim.
2. Gebe ineğin kondisyonuna bakardım. Aşırı zayıf ve aşırı yağlı hayvanı aynı şekilde beslemek doğru değil.
3. Pancar küspesini kaba yemin yerine tamamen koymazdım. Araştırmalar, yüksek pancar küspesi oranlarının geviş getirme davranışını ve rumen matının fiziksel özelliklerini değiştirebildiğini gösteriyor. PubMed
4. Mineral hesabını ayrıca yapardım. Özellikle pancar küspesinin kalsiyumunun yüksek, fosforunun düşük olabileceğini hesaba katardım. Feedipedia
5. Doğuma 3 hafta kala rasyonu daha yakından takip ederdim. Çünkü geçiş dönemi zaten başlı başına metabolik açıdan hassas bir dönem. Penn State Extension
6. İneğin davranışını izlerdim. Yem tüketimi, geviş getirme, dışkı kıvamı ve kondisyon değişimi bazen laboratuvar analizinden önce sahada alarm verebilir.
Sonuç: Verilir mi? Evet, Ama Rasyonun Mantığı Daha Önemli
Gebe ineğe pancar küspesi vermek başlı başına yanlış bir uygulama değildir. Aksine pancar küspesi, özellikle sindirilebilir lif ve enerji sağlamak amacıyla doğru rasyonda değerlendirilebilecek kullanışlı bir yem hammaddesidir. Bilimsel veriler kuru ineklerde de pancar küspesinin kullanılabildiğini gösteriyor. PubMed
Fakat doğuma yaklaşan ineğin beslenmesinde asıl soru “Pancar küspesi verelim mi?” değil, bence “Bu pancar küspesi mevcut rasyonun neresinde ve hangi yemi ne ölçüde değiştiriyor?” olmalı.
Çünkü aynı 5 kg pancar küspesi; %25 kuru maddeli yaş ürün ile %90 kuru maddeli kuru ürün arasında besinsel açıdan aynı şey değildir.
Ayrıca pancar küspesi yüksek oranda kullanıldığında kuru madde tüketiminin düşebildiğine dair hem süt sığırı hem de diğer sığır çalışmalarında veriler mevcut. ScienceDirect+1
Benim çıkaracağım en önemli ders şu olurdu: Gebe ineği tek bir yem üzerinden değerlendirmemek gerekir. Rasyonun enerji yoğunluğu, fiziksel lif yapısı, protein, mineral dengesi, kuru madde tüketimi ve hayvanın kondisyonu birlikte ele alınmalı.
Özellikle doğuma son 3 hafta kala “inek bunu severek yiyor” tek başına yeterli bir kriter değil. İnek iştahla yiyebilir ama rasyon mineral açısından dengesiz olabilir; kilo kaybetmeyebilir ama aşırı kondisyonlu olabilir; pancar küspesi lif içeriyor olabilir ama uzun partiküllü kaba yemin yaptığı fiziksel etkiyi aynı şekilde sağlamayabilir.
Bu nedenle pancar küspesini kontrollü bir yem hammaddesi olarak görmek, onu ne gereksiz yere kötülemek ne de sınırsız biçimde övmekten daha gerçekçi görünüyor.
Sizde durum nasıl? Gebe ineklerde pancar küspesi kullanan arkadaşlar özellikle doğuma son 1 ay kala hangi miktarları uyguluyor? Yaş mı kuru pancar küspesi mi kullanıyorsunuz? Hayvanların geviş getirmesi, dışkısı, kondisyonu veya doğum sonrası iştahında gözlemlediğiniz bir değişiklik oldu mu? Bu tür gerçek çiftlik gözlemleri, laboratuvar çalışmalarının yanında oldukça değerli bir tartışma zemini oluşturabilir.